Η λέξη αλλεργία είναι ένας ιατρικός όρος, ο οποίος εισήχθη για πρώτη φορά από τον καθηγητή παιδιατρικής Clemens von Pirquet, το 1906, σε μία προσπάθεια να περιγραφεί η χρόνια εκείνη κατάσταση κατά την οποία ο οργανισμός ενός αλλεργικού ατόμου επιδεικνύει ένα "άλλο έργο" αντί της προβλεπόμενης ανοχής απέναντι σε ένα αβλαβές εξωτερικό ερέθισμα, το οποίο μέχρι πρότινος το ανεχόταν χωρίς πρόβλημα!  

    Οι αλλεργίες είναι αντιδράσεις του ανοσοποιητικού συστήματος του οργανισμού των ανώτερων θηλαστικών όπως ο άνθρωπος. Ο οργανισμός μας φυσιολογικά δεν αντιδρά σε ακίνδυνα συστατικά ξένης προέλευσης, διότι είναι ήδη γεννητικά ταυτοποιημένα, δηλαδή γνωστά, με προορισμό να αναγνωρίζονται και να επιβεβαιώνονται ως αβλαβή από το ανοσοποιητικό μας σύστημα κάθε φορά που θα έρχεται σε επαφή μαζί  τους. Σε ορισμένους συνανθρώπους μας όμως για άγνωστους λόγους, τα συστατικά αυτά, ή αλλιώς αντιγόνα ανοχής, χάνουν την ιδιότητα ανοχής που τους επιδεικνύει το ανοσοποιητικό σύστημα και προκαλούν αλλεργικές αντιδράσεις, οι οποίες είναι και ο λόγος για τον οποίο τα επαναπροσδιορίζουμε ως αλλεργιογόνα.

   Η απώλεια της ανοχής από το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε στιγμή της ζωής μας και αφορά όπως είπαμε συστατικά τα οποία μέχρι εκείνη την στιγμή τα ανεχόταν. Η μέχρι πρότινος ανοχή αποτελεί και προϋπόθεση για να εμφανισθεί μία αλλεργική αντίδραση, διότι ο οργανισμός μας θα πρέπει να έχει έρθει σε επαφή τουλάχιστον μια φορά με το συστατικό (αντιγόνο ανοχής) παραμένοντας αδρανής και μετά να εκδηλώσει την αντίδραση για πρώτη φορά! Από την στιγμή εκείνη όμως που αλληλεπιδράσουμε για δεύτερη τουλάχιστον φορά (ή συνηθέστερα και περισσότερες φορές), η αλλεργική αντίδραση μπορεί να συμβεί και κατά κανόνα θα συμβαίνει όποτε και εφόσον  ξανασυναντάμε το αλλεργιογόνο. Άρα θα υπάρχει ένα χρονικό διάστημα που θα περάσει μετά την πρώτη επαφή και που θα το συναντάμε είτε χωρίς πρόβλημα (αριθμός από φυσιολογικές επαφές) είτε εμφανίζοντας αντίδραση. Το πότε λοιπόν και κυρίως σε ποιόν θα συμβεί η αντίδραση είναι άγνωστο! Άπαξ και εκδηλωθεί όμως, θα επαναλαμβάνεται σε κάθε περίπτωση επανέκθεσης στο αλλεργιογόνο, ιδίως όταν η επανέκθεση συμβαίνει μετά από σύντομο χρονικό διάστημα από την εκάστοτε αντίδραση. Υπάρχουν ωστόσο ορισμένες περιπτώσεις, όπου η ανοσολογική μνήμη εξασθενεί ή ωριμάζουν οι κατευναστικοί μηχανισμοί, οπότε οι αλλεργικές αντιδράσεις σταματούν. Αρκεί, βέβαια, για το άγνωστο χρονικό διάστημα που θα απαιτηθεί, να μην υπάρξει επανέκθεση. Τυπικά παραδείγματα είναι η αλλεργία στα αντιβιοτικά της κατηγορίας των πενικιλινών (στα οποία η αλλεργία αίρεται στο 80% των περιστατικών εφόσον παρέλθει μία δεκαετία και εφόσον δεν μεσολαβήσει νέα επαφή) και η αλλεργία στο αγελαδινό γάλα, την οποία καταφέρνει να αποβάλει η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών, μέχρι το 3 έτος ηλικίας.

  Όσο περνά ο καιρός από την εμφάνιση μιας αλλεργικής αντίδρασης, υπάρχει πιθανότητα να εμφανισθεί και άλλη αλλεργία, σε άλλο αλλεργιογόνο. Οι αλλεργικοί ασθενείς που θα συμπεριφερθούν μ' αυτόν τον τρόπο είναι τυπικά αυτοί που η αλλεργία τους περιγράφεται από κάποιο ατοπικό νόσημα. Στα ατοπικά νοσήματα η αλλεργία έχει έντονο κληρονομικό υπόστρωμα, κάτι που έχει σαν συνέπεια ό,τι οι ατοπικοί πάσχοντες να έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίζουν και άλλη αλλεργία στο πέρασμα του χρόνου σε καινούργιο αλλεργιογόνο, μιας και κατά κανόνα έχουν κληρονομήσει περισσότερα επιρρεπή γονίδια σε σύγκριση με τους μη ατοπικούς ασθενείς. Τυπικό παράδειγμα ατοπικών παθήσεων είναι η ατοπική δερματίτιδα, η αλλεργική ρινίτιδα, η τροφική αλλεργία και το αλλεργικό άσθμα ενώ παράδειγμα νέας αντίδρασης, η αλλεργία σε μία τροφή και μετά σε μία άλλη ή σε ένα είδος γύρης κλπ.

   Η ακριβής αιτία της δημιουργίας αλλεργικών παθήσεων δεν είναι γνωστή. Ωστόσο η επικρατέστερη θεωρία, η οποία ενισχύεται και από το γεγονός της αύξησης των αλλεργιών στις αστικοποιημένες κοινωνίες, αποδίδει αυτή την παρεκτροπή στην αδυναμία προσαρμογής του ανοσοποιητικού συστήματος στο αστικό-βιομηχανοποιημένο περιβάλλον και τις επιδράσεις του τελευταίου στο γενετικό μας υλικό. Το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου αποτελεί κομμάτι του οργανισμού μας και εμείς κομμάτι του περιβάλλοντος. Όχι όμως του περιβάλλοντος που δημιουργούμε εμείς αλλά εκείνου μέσα στο οποίο εμφανισθήκαμε για πρώτη φορά. Ο οργανισμός προορίζεται να συμβιώνει και να προσαρμόζεται στο φυσικό αυτό περιβάλλον, αφενός γιατί έχει δημιουργηθεί από τα στοιχεία του και αφετέρου γιατί το τελευταίο του δίνει τον απαραίτητο χρόνο για να προσαρμοστεί σε κάθε τ φυσιολογική του μεταβολή! Τα αλλεργιογόνα μπορεί να είναι ουσίες - προϊόντα του εκσυγχρονισμού, αλλά συνήθως πρόκειται για φυσικές ουσίες των οποίων οι τομείς αναγνώρισής τους σε γενετικό επίπεδο έχουν κατά κάποιο τρόπο αλλοιωθεί κατά τη διάρκεια εναλλαγής των γενεών μέσα στο αστικό περιβάλλον. Το νέο αυτό περιβάλλον έχει πολλούς, ισχυρούς και ταχύτατους μηχανισμούς για να προκαλέσει νέες αλλοιώσεις στο γενετικό υλικό, αλλά και για να αναδεικνύει τις ήδη υπάρχουσες. Το ανοσοποιητικό σύστημα λοιπόν μπορεί μεν να διαθέτει εξαιρετική πλαστικότητα προσαρμογής και αφομοίωσης νέων πληροφοριών, σε ορισμένες όμως περιπτώσεις δεν κατανοεί πλήρως ορισμένα από τα εξωτερικά ερεθίσματα (γύρεις, τροφές, κ.λ.π.) και γι' αυτό εσφαλμένα τα αναγνωρίζει σαν επικίνδυνα. Στην αρχή το ανοσοποιητικό σύστημα εισέρχεται σε μία φάση αναμονής έναντι του αντιγόνου ανοχής χωρίς όμως να αντιδρά. Ο λανθάνων αυτός χρόνος αδράνειας του ανοσοποιητικού κατά τη διάρκεια των επαφών με το αντιγόνο πριν ακόμη συμβεί μια αντίδραση, λέγεται φάση ευαισθητοποίησης. Εάν στην αρχή της φάσης αυτής το ανοσοποιητικό  κατορθώσει να αντιληφθεί το σφάλμα του και να το διορθώσει εγκαίρως μέσω της εξαιρετικής ποικιλίας προστατευτικών μηχανισμών που διαθέτει, τότε δεν θα λάβει χώρα η αλλεργική αντίδραση. Αυτό είναι ένα πολύ συνηθισμένο φαινόμενο, που εξηγεί τουλάχιστον δύο πράγματα. Πρώτον ότι δεν είναι εύκολο να εμφανισθεί μια αλλεργία και δεύτερον ότι πολύ συνάθρωποί μας ίσως και εμείς οι ίδιοι να είμαστε απλά ευαισθητοποιημένοι σε κάποιο αντιγόνο χωρίς να είμαστε αλλεργικοί. Αυτό εξηγεί επίσης γιατί πολλοί άνθρωποι έχουν θετικά αποτελέσματα στα αλλεργικά τεστ, χωρίς να είναι αλλεργικοί μιας και το αντιγόνο δεν κατάφερε τελικά να γίνει αλλεργιογόνο.

  Τέλος όταν ξεκινήσουν να εμφανίζονται οι αλλεργικές αντιδράσεις, η εξέλιξή τους δύσκολα μπορεί να προβλεφθεί. Αυτό συμβαίνει επειδή εμπλέκονται διάφοροι παράγοντες, όπως ποιο είναι το αλλεργιογόνο, σε τι ποσότητα βρίσκεται, πώς αλληλεπιδρά με τον οργανισμό (πεπτικό, αερομεταφορά, νυγμός κ.λ.π.) και σε τι φυσική κατάσταση βρίσκεται ο τελευταίος (έχει άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας ή όχι;). Η πορεία μιας αλλεργικής πάθησης είναι η αποτίμηση λοιπόν όλων αυτών των παραγόντων και απαιτεί την σύλληψη του προβλήματός συνολικά και όχι αποσπασματικά, γι αυτό και δεν θεραπεύουμε μόνο την ρινίτιδα αλλά ελέγχουμε και για άσθμα, δεν θεραπεύουμε μόνο την ατοπική δερματίτιδα αλλά ελέγχουμε και την πιθανότητα για άλλες ατοπικές παθήσεις όπως την τροφική αλλεργία ή αλλεργική ρινίτιδα κλπ .

Συνοψίζοντας.

1. Η αλλεργική αντίδραση είναι απρόσμενη και αδόκιμη αντίδραση του οργανισμού.

2. Αφορά αυστηρά συγκεκριμένα συστατικά (αντιγόνα), που έχουν εσφαλμένα ταυτοποιηθεί ως επικίνδυνα (αλλεργιογόνα).

3. Κατά κανόνα επαναλαμβάνεται κάθε φορά που ο οργανισμός θα έρθει σε επαφή με το αλλεργιογόνο.

4. Η βαρύτητά της εξαρτάται από πολλές συνιστώσες.

5. Μπορεί να απολεσθεί με το πέρασμα του χρόνου, συνήθως όμως επιμένει και επαυξάνεται.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Τονίζεται ότι οι πληροφορίες της ιστοσελίδας είναι γενικής φύσεως και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την άμεση εκτίμηση - πληροφόρηση εκ μέρους ενός ειδικού.